December's Sunset

"HIPERAKTIBITATEA TRATATZEAK ESKOLA PORROTA SAIHESTEN DU."

CESAR SOUTULLO Nafarroako Unibertsitateko Klinikako medikua

Haur eta nerabeen
psikiatrian adituak
jakinarazi duenez,
hiperaktibitateak umeen
%5i eragiten die, baina
horietatik soilik %40 daude
diagnostikatuta.

AMAIA ALVAREZ
Iruñea

Arreta gabezia eta hiperaktibitatea
haurren %5ek jasaten duten
nahasmendua da. Nafarroan, adibidez,
4.500 bat umeek dute gaitz
hori. Hala ere, Cesar Soutullo Nafarroako
Unibertsitateko Klinikako
medikuaren arabera, horietatik
%40 inguru soilik daude diagnostikatuta.
Datu hori ikusirik,
umeen jokabidea pediatrarekin
komentatzea gomendatzen die
mediku nafarrak gurasoei. «Gaitza
lehenbailen detektatzeko».

Hiperaktibitate hitza gero eta gehiagotan
entzuten dugu. Zergatik?

Azkenaldian gehiago entzuten da,
baina, jendeak bestela uste badu
ere, ez da gaixotasun berria. Orain
dela ehun urte baino gehiago hasi
ziren deskribatzen. Medikuntzaren
testu klasikoetan ageri dira
geldirik egon ezin ziren haurrei
buruzko kasuak. Orain dela hogei
urte baino gehiago, Amerikako Estatu
Batuetan ikusi zuten sintoma
horiek dituzten haurrek porrot
egiten dutela eskolan. Egun eskari
akademiko handia dagoenez, gurasoek
lehen baino gehiago zaintzen
dute euren haurrek ikastea.
Horregatik hitz egiten da orain
gehiago gaitzari buruz.

Nola jakin daiteke haur batek arreta gabezia
duen?

Arreta faltaren sintoma asko
eduki behar dituzte, haur mugitu
guztiek ez baitute gaixotasun
hori. Geldirik ezin egotea, etxean
eta eskolan arazo asko eta denbora
luzean sortzea, errutinan ezin
sartzea, bere adineko haurrak
baino lehenago arreta galtzea...:
horiek dira sintomak. Dena den,
lehenik, arreta falta eragiten
duten beste gaitz batzuk baztertu
behar dira: ikusmen eta entzumen
arazoak, anemia edo tiroideak,
besteak beste.

Gaixotasun horrek ikasketak egitea eragozten
du?

Gurasoek eta medikuek ez badute
esku hartzen, normalena da umeek
ikasketak ez amaitzea. Baina
gaitza tratatuz gero, eta goiz, gainera,
bizitza normala egin dezakete.
Izan ere, hiperaktibitatea tratatzeak
eskola porrota saihesten du.
Tratamendu horretan hiru eragile
daude: irakasleak, gurasoak eta
medikazioa. Buruko gaitza da; beraz,
medikazioa beharrezkoa da,
gauzak egin aurretik pentsatzen
laguntzen baitie. Botika horrek lagundu
egiten du planifikatzeko
erabiltzen dugun garunaren aurreko
zatia aktibatzen.

Gurasoak ere hezi egin behar dira, beraz.

Bai, konturatu behar dute euren
haurrek ez dietela kasurik egiten
gaitza dutelako, eta ez nahi ez dutelako.
Gurasoek ez badakite horiek
sintomak direla, zigortu eginen dituzte
umeak. Era zuzenean zigortzen
ikasi behar dute, haurren gainean
egonez eta lagunduz.

Tratamenduak zenbat irauten du?

Kasuaren arabera. Herenei haurtzaroan
kentzen zaie, eta beste herenei
nerabezaroan. Gainontzekoek
helduak direnean tratamenduarekin
jarraitzen dute.

Zerk sortzen du arreta gabezia?

Nahasmendu genetikoa da. Arrazoien
%77 inguru genetikoak dira.
Oro har, haurdunaldian eta erditzean
sortutako arazoek osatzen
dute beste %23 hori; odol isuriak,
infekzioak... Haurdunaldian
amak tabakoa edo drogak hartzeak
ere areagotu dezake gaitz hori
edukitzeko arriskua.

Hortaz, kanpo estimuluek ez dute zerikikusirik?

Ez, estresak, presaka ibiltzeak... ez
dute zerikusirik horrekin. Muturreko
gizarteratze falta izateak
—umezurtz etxe batzuetan, adibidez—
gaitza areagotu lezake, baina
hori gutxitan gertatzen da.

Mutilek neskek baino gehiago pairatzen
dute hiperaktibitatea.

Bai, nesken kasu bakoitzeko, mutilen
artean lau topatzen ditugu. Ez
dakigu zergatik. Arreta gabeziaren
hiru mota daude. Batzuek
arreta falta dute, besterik ez; beste
batzuek, berriz, hiperaktibitatea
bakarrik, eta hirugarren taldekoek
bi sintomak batera sufritzen dituzte.
Gehienak hirugarren taldean
daude, baina nesketan bakarrik
arreta falta duten kasu
gehiago dago. Euren munduan
daude egun guztian; ez dute nahasten,
molestatzen. Horregatik,
kasu horiek detektatzea zailagoa
da.

18 HarIan eusKaL HerrIa asteartea, 2008ko ekainaren 17a berria

http://www.siis.net/documentos/hemeroteca/8061714.pdf

Interneten eitb irratiak egindako iruzkin interesgarri bat aurkitu dut:

Ainhoa Etxebeste - 2010/03/11 Euskadi Irratia
Ikerketen arabera, haurren ehuneko 4ª edo 5ª ahalmen handiko pertsona da. Kasu baikorrenek tasa ehuneko 10ean ere kokatzen dute.

"Horrek esan nahi du eskola eta ia gela guztietan daudela honelakohaurrak" ohartarazi digu Jabierrek. Bere 10 urteko alabak diagnostikohori dauka eta ahalmen horiek ahal bezain beste garatzeko beharraikusten du. Diagnostikoa egiteko prozedura eta adituen laguntza izanzuen, eta bide hori urratzeko aholkua ematen die antzerako kasuan egonlitezkeen gurasoei.

Itziar

Itziarrek "giro egokirik ez zuen aurkitzen eskolan ,triste zegoen"
Lagunarterikez zuen topatzen bere mailakideen artean eta ikasketa emaitzak ez zirenegokienak izaten. Gurasoek, ikastetxean azaldu zuten kezka, baina ezzuten arazoa bideratzen jakin. Kanpoko adituen test bidezko ikerketaketa disgnostikoak azaleratu zuen arazoaren iturburua eta jarraitubeharreko bidea.

La Salle- San Luis eta zabaltze gelak

Ahalmenhandiko haurrek, "ikasteko gosea dute; asetu beharreko gosea” JoseManuel Crespo Donostiako La Salle-San Luis ikastetxeko zuzendaria da.Ikastetxe honek eskarmentua du ahalmen handiko haurrekin lan egiten.Askotan izaten duten eskola-porrota, hezkuntza sistemak duten ahalmenhori garatzen laguntzen ez duelako gertatzen dela ikusten zuten etaikasteko gose hori ase dezaten "zabaltze gelak" izeneko esperientziariekin zioten . Astean behineko eskolak dira" haurrek aztertu nahidituzten gaiak aurkezten dituzte eta irakasleen bideratzen dituzteprozesura eta metodologian” zehaztu digu Crespok . Oso pozik daudelortzen ari diren emaitzekin, «haurrek motibazio handia lortzen dute »eta gidatzen dituzten irakasleentzat ere erakargarria ari da izatenirakasteko metodología osoa alda arazi dielako . Haurrek lantzendituzten gaiak gainera , gero eskolako beste haurrei aurkeztendizkiete, ikasi dutena beste batzuei irakatsiz.


Hezkuntza legea

Egunindarrean dagoen hezkuntza legeak , hezkuntza anitza , dibersifikatuabermatu behar du . Edozein arrazoigaitik zailtasunak dituen haurrarilagundu egin behar dio “ eta horrek hala izan behar du “ Jabierreniritzirako , baina ikasteko ahalmena bataz bestekoaren gainetik dutenhaurrei ez die laguntzarik ematen , eta hauek ere arazo psikologiko edosozialak izan ditzaketela gogorazten du.

www.alcagi.org

Gurasoek ere lan nekeza dute ahalmen handiko haurrak hezten
“haurrak dira eta afektiboki haur gisara hezi behar ditutu “ baina aldiberean “ kapazitate kritiko handia dute “ eta erantzunik gabe utzizaitzakete . Ahalmen handiko haurren gurasoak elkarteetan antolatu dira, ADIMAC edo ALCAGI dira horietako
batzuk. Duten erronkarierantzuten ahalegintzen dira , eta baita etxean adimen handiko haurrakdituzten gurasoei laguntzen ere.

Informazio iturria :

http://www.eitb.com/irratia/euskadi-irratia/erreportajeak/osoa/398176/ahalmen-handiko-haurrak/

Zer egin dezakegu gelan haur hiperaktibo eta arreta gabeekin?

Ikastaro honek lau jomuga nagusi ditu:

- Haurren Hiperaktibitatea, Arreta gabezia eta Inpultsibitatea zerk eragiten dituen aztertzea: lehen mailako eta bigarren mailako ezaugarriak.

- Hiperaktibitatea, Arreta Gabezia eta Inpultsibitatea nola ebaluatzen diren ikastea. Ebaluazio tresnak agertzea.

- Haurren Hiperaktibitatea, Arreta Gabezia eta Inpultsibitatea nola trata daitezkeen agertzea.

- Zer egin daiteke gelan haur hiperatiboarekin? Haurren berezitasunak eta adimen mota kontuan hartuta, tratamendu programa baten atal nagusiak aztertzea. Tratamendu Programa azaltzea.

Arreta Gabezia Hiperaktibitatearekin duten haurren lehen mailako ezaugarriak:

- Arreta gabezia: haur hiperaktiboen arreta gaitasuna haur normalen gaitasunaren antzekoa da, baina arreta fokatzeko eta zuzentzeko moduan eta kinadak hierarkikoki antolatzeko moduan bereizi egiten dira.

- Hiperaktibitatea: helburu batera zuzenduak ez dauden mugimenduak egiten dituzte eta gehiegi hitz egiten dute.

- Inpultsibitatea: portaera desinhibitua dute, hau da, bulkadak berehala asebetetzera zuzendua dagoen portaera inhibitzeko gaitasuna galdua dute.

AGHNa duten haurren bigarren mailako ezaugarriak

- Moldaera arazoak: frustrazioa eramateko gaitasun gutxi eta arauak errespetatzeko zailtasunak dituzte.

- Arazo emozionalak: autoestimu baxua (bakartzea, norbere irudi negatiboa) eta egonkortasun gutxi.

- Harreman arazoak: inpultsibitatetik eta arauak errespetatzeko zailtasunetik eratorriak. Beren portaera desinhibitua dela eta, baztertuak geratzen dira hiperaktibo-inpultsiboak eta gizarte harremanetan zailtasunak izaten dituzte.

- Ikaskuntza zailtasunak: 11 urterekin AGHNa duten haurren %80ak 2 urteko atzerapena du irakurketan, idazketan, kalkuluan eta arazo matematikoak ebazten.

AGHNaren diagnostiko irizpideak eta ebaluazio tresnak

- Diagnostiko-irizpideak: DSM-IV-R eta CIE-10ekoak.

- Diagnostiko-tresnak: EMTDAH-AF, EMTDAH-AE, EDAH, . STAIC, CDS, COOPERSMITH, MFF-20, gurasoekin elkarrizketa, irakasle tutorearekin elkarrizketa.

- Komorbilitateak.

- Gardnerrren adimen moten ebaluazioa.

Ikerketarako erabili dugun laginaren ebaluazioaren emaitzak

- Nagusiki Hiperaktibo-Inpultsiboa den taldea.

- Arreta gabezia nabarmena, inpultsibitate eta hiperaktibitaterik gabe duen taldea.

- Nahaste konbinatua (arreta gabezia eta hiperaktibitatea) duena.

- Nahaste elkartuak.

Tratamendu programa

Oinarrizko printzipio batzuetan eta haurren bereizgarrietan oinarritua:

- Ezagutza eraikitzailea sustatzen da. Jasotzailea ez.

- Haurren adimen motara egokitzen diren ikaskuntza esperientziak. Gardnerren adimen anitza (1993): hitzezkoa, zenbakizkoa, espaziokoa, musikala, gorputzekoa, pertsonen artekoa, pertsona barnekoa eta ekologikoa.

- Inpultsibitatearen kontrolean eta erreflexibitatean oinarritutako programa: autoinstrukzioen bidez gidatutako ariketak. Hitzezko arGIbideen eta irudien bidez jarrera erreflexiboagoak sustatzen dira: erantzun latentzia luzatu, portaera antolatu eta haurren inpultsibitatea gutxitu.

- Haurrari gertatzen zaionaren barne-kontrolean oinarritutako ikaskuntza: arrakastaren eta eraginkortasunaren kontrola. Haurrek beren arrakastarentzat eta porrotentzat egiten dituzten egozpenak aztertu eta landu: barneko-kanpoko, egonkor-ezegonkor, global-espezifiko, kontrolagarri-ez kontrolagarri.

- Barne-herstura eta depresio egoerak urruntzen dituzten erlaxazio eta umore ariketak.

- Adimen artistikoan nabarmentzen direnentzat: bertsoak, olerkiak, baliabide musikalak, erritmikoak, dramatikoak.

- Gorputz adimenean nabarmentzen direnentzat: dantza, lasterketak, kirolak, gorputz hezkuntza.

- Pertsonen arteko adimenean nabarmentzen direnentzat: taldeko jokoak, lanak.

- Portaera arazoei aurre egiteko: inpultsibitatea inhibitu, erantzun latentzia luzatu, erlaxazioa, hainbat erantzun alternatibatan pentsatu, itxaroten, txanda zaintzen, baimena eskatzen, sariak atzeratzen, egindako lanak berrikusten, ondorio azkarregiak ez ateratzen ikasi.

Informazio gehiago jasotzeko:

http://www.hikhasi.com/artikulua/1116#materiala

• Ejecutar melodías sencillas con pasajes fuertes y suaves.
• Tocar en diferentes tonalidades un pandero.
• Golpear sobre una mesa con un martillo de madera con pasajes suaves, agitando los brazos en los pasajes fuertes.
• Repetir una y otra vez una poesía.
• Hacer que el niño imite sonidos como por ejemplo: ruidos de campanas, de un reloj, onomatopeya de animales, palabras monosílabas, sonidos emitidos por el adulto.

• Masaje con la palma de la mano, desde el cervical al sacro, esto puede ser con guantes de seda, terciopelo, tocuyo, etc. Luego en piernas, brazo, torso, espalda.
• Mantener al niño en un corral trenzado, lo que le permitirá desplazarse y afirmándose con sus manos, cuyo borde debe ser acolchado.
• Usar andadores fijos que le permitan el desplazamiento con los pies.
• Hacer rodar al niño con ayuda de otra persona.

• Dar pasos agarrado de un bastón presentado horizontalmente por el adulto.
• Caminar al lado de una línea trazada con tiza.
• Llevar sobre la cabeza un saquito de arena.
• Pasar por encima de obstáculos como: botellas, neumáticos, trozos de madera, etc.
• Caminar derecho hacia delante, teniendo las manos tendidas al frente, llevando un objeto en sus manos.
• Levantarse sobre la punta de los pies, apoyándose en la mesa.
• Quedarse de pie, inmóvil, con ojos cerrados.
• Quedarse de pie, con ojos cerrados, y luego levantar durante un  segundo una pierna.
• Avanzar a lo largo de una cuerda.
• Correr de un muro a otro.
• Andar pasos cortos y largos.

• Mover los dedos de los pies, doblar un pie, después el otro.
• Separar las piernas, doblarlas, extenderlas y bajarlas.
• Levantar una pierna por encima de un palo sostenido horizontalmente por el adulto.
• Tomar una pelota entre los pies.

• Rasgar y arrugar papeles.
• Trabajar dedos sobre una superficie plana, avanzando y retrocediendo
• Tocar el piano y otros instrumentos.
• Apretar con ambas manos una pelotita compacta, de esponja o goma.
• Pintar con diferentes materiales.
• Modelar con arcilla.
• Recortar con tijeras y marcar figuras libremente.
• Recortar con tijeras punta roma figuras estampadas.
• Armar y desarmar rompecabezas con un mínimo de 10 piezas.

• Movimiento de la Lengua dentro de la boca hacia cada uno de los maxilares y debajo de cada uno de los labios sin separarlos.
• Movimiento de la lengua sacándola y punteando, llegando a la barbilla; hacia la nariz, costado de la boca lo más amplio que se pueda.
• Jugar a inflar la boca, llenándola con aire y dar golpes suaves sobre los pómulos, expeliendo simultáneamente el aire de una sola vez con un soplido.
• Soplar hojas de papel con los labios levemente separados, inhalando el máximo de aire posible y exhalando hasta poder doblar la hoja.
• Soplar una pelota de ping-pong, colocada en el extremo de la mesa y entre dos cuadernos o dos libros, hasta llegar al otro extremo.

• Suprimir el uso del chupete.
• No tomar leche ni jugos en mamadera.
• Beber en vaso con bombilla.
• Beber en vasos o jarritos con mango.
• Tomar helado en cucurucho.
• Masticar trozos de plátano, peras, manzanas, hasta llegar a deglutir alimentos como: papas, zapallos, fideos y finalmente carne.

- ASDRA. Asociación Síndrome de Down de la República Argentina. Argentina. http://www.asdra.com.ar/
asdra@mail.com
ASDRA, es la Asociación Síndrome de Down de la República Argentina, una entidad organizada como asociación civil, sin fines de lucro y de bien público que fue fundada por un grupo de familias de personas con síndrome de Down (SD) en 1988. Como tal, ASDRA nuclea a familiares de personas con SD sobre la base de entender que compartimos una misma realidad, que tenemos los mismos intereses, que transitamos un mismo camino y que el destino de nuestros hijos estará también signado por lo que ahora hagamos o dejemos de hacer. Hasta el presente, más de 1500 familias de todos los rincones del país se han acercado a ASDRA y han aportado sus experiencias, sus ilusiones, su alegría y también sus momentos de dificultades para que, de todo ello, de compartirlo, todos nosotros podamos crecer en el conocimiento más pleno de nuestros hijos. En su página web encontramos: Información General sobre Síndrome de Down, Información General sobre ASDRA, Que es ASDRA y quienes la Integramos, Que hace y que no hace ASDRA, Nuestras actividades,Biblioteca/Videoteca: Ultimos libros recibidos y clásicos recomendados, Páginas selectas, Eventos a realizar y Editorial.

- ASINDOWN. Fundación Síndrome de Down. Valencia.
http://www.valencianet.com/ongs/asindown.htm
Miguel.Guara@uv.es
La Fundación Asindown, es una entidad de carácter benefico-asisitencial no lucrativa, dedicada a fomentar los medios que hacen posible la integración familiar, escolar, laboral y social de las personas con S.D. El objetivo primario de esta Fundación responde a la necesidad de fomentar toda clase de medios de carácter pedagógico y científico para la asistencia, recuperación, educación y protección de cuantos niños padezcan el síndrome de DOWN, que les dificulte su educación e integración social al ritmo y capacidad de la persona normalmente constituida. En su página web encontramos: objetivos, actividades, medios,...


Aparte de estas, hay unas cuantas más asociaciónes personales.

Informazio gehiago: http://www.webespecial.com/down.htm

Gaitasun handiko umeek ez daukate arazorik. Elkartekoek ez dute «arazo» hitza erabiltzen. «Berezitasun bat dute eta, izatekotan, hezkuntza sistemak du arazoa, ez delako haur hauen premietara egokitzen. Ikasle guztiei curriculum bera ezartzea, guztiak taila bereko jantziekin janztea bezala da. Horregatik diogu eskolak egokitu behar duela ume hauen beharretara », esan du Imanolek. «Adimen berezia dutela esango nuke nik -Iñaki Andresek hartu du hitza-. Arazoa baino gehiago dohain bat dute eta gizarteak dohain horiek garatzeko bitartekoak jarri behar ditu. Arazoa, beraz, dohain hori edukitzeak sortzen duen ondorio bat baizik ez da, dohain horiek dituzten haurrek gelako taldera egokitzeko zailtasunak izan ditzaketelako». «Gaitasun handiko ume hauek aspertu egiten dira eskolan. Adimen bizikoak dira, gauza guztiak interesatzen zaizkie eta oso mugituak dira, oro har. Gustatzen zaien gauza batekin daudenean, erabat horretan sartuta daude, baina askotan hiperaktibo izateko joera dute eta arazoak sortzen dituzte gela barruan. Irakasleek ez dakite zer egin», jarraitu du Elisak.
Bere ustez, irakasleek dituzte gisa honetako haurrak detektatzeko aukera gehien, baina, horretarako, ordea, «prestaketa behar dute».
Joan den urteko ekainean jarri ziren elkarrekin harremanetan eta urrian hasi ziren elkartea sortzeko pausoak ematen. ADIMAC elkartearen egoitzako telefonoa 944 156 000 da, helbide elektronikoa adimac@live.com da. Badira gai honen inguruan informatzeko hitzaldiak eskatzen hasi diren irakasleak, baina gurasoak dira gehienetan elkartera hurbiltzen direnak. Elkarteko arduradunen ustetan, gaitasunak ez dira adimen mailakoak bakarrik, motibazioa edo borondatea ere gaitasun bat baita. «Muskizen eratu dugun taldean, zortzi-hamar urte arteko umeak hartu ditugu. Nahi duten arloa aukeratu eta lan egiten ikasten dute. Ikasten ikasten dute, metodologia bat lantzen, informazioa bilatzen, hipotesi bat aurreratzen eta testu bat elaboratzen. Zenbait lekutan gaitasun handiko haurrak talde berezietan biltzeko joera dago, baina gu horren kontra gaude, taldera egokitzen ikasi behar baitute. Baina beren antzeko umeekin tarteka elkartzea mesedegarri zaiela uste dugu eta horregatik eratu dugu Muskizen GAR bat (errendimendu intelektual handiko taldea). Ez direla piztia arraroak ohartzen dira, beren antzeko jendea badagoela. Hobe litzateke, noski, ume hauei gela barruan laguntza berezia ematea. Adimen urriko ikasleentzako bitartekoak jartzen diren bezalaxe, gaitasun handiko umeentzako ere bitartekoak jarri behar lirateke, baina askoz ere bitarteko garestiagoak dira. Gela barruan gauzak aldatzen ez diren bitartean, astean behin elkartu eta ordubetez lan egiten hasi gara. Oraingoz ni neu ari naiz taldearekin lanean», esan du Elisak.
Gaitasunak detektatzeko testak lau urtetik aurrera egin daitezke, baina askoz ere errazagoa da irakurtzen eta idazten ikasi ondoren egitea neurketak. «Adimenaren bi alderdi neur daitezke, fabrikatik datorren adimena da, bata, eta bakoitzak berak bildu duen informazioarena edo jakintzarena, bigarrena. Erabiltzen ditugun testekin biak neurtzen dira. Test horietatik koziente intelektuala ateratzen da. Adimenaren kozientea zatiketa baten ondorioa da. Adimenaren adina eta adin kronologikoa bat datozenean, 100eko kozientea ateratzen da».
«Gaitasun handiko umeen kasuan, ezustekoak izaten dira. Askotan galdera oso arraroak egiten dituztelako edo logikarik gabeko gauzak esaten dituztelako, tontotzat hartzen dituzte. Pentsamendu dibergentea lantzen dute normalean. Badute heldutasunarekin galtzen dugun halako jenialtasun bat eta badirudi hezkuntza sistemak hegoak mozten dizkiela», esan du Elisak. Gaitasun handiko haurrekin oso esperientzia gutxi garatu dira. «Nik dakidala, Nafarroan elkarte bat hasi da lanean; Valladoliden, adimen apartekoekin lan egiten duen La Huerta del Rey esperientzia dago; eta, Asturiasen ere zerbait egin dute. Ez dago askoz gehiagorik», esan du Imanol Erkiagak. Landu gabeko eremua da, beraz, eta ADIMAC elkarteak bide luzea du aurrean.

Informazio gehigarria:
http://www.gaur8.info/edukiak/20090213/121779/Gaitasun-handiko-haurrak--Guraso-talde-batek-ADIMAC-elkartea-sortu-du-arreta-berezia-behar-duten-umeekin-lan-egiteko